Droogte als groeiend probleem voor Nederlandse natuur
Droogte komt in Nederland steeds vaker en langer voor. Dat heeft grote gevolgen voor bodems, waterstanden en de leefomgeving van planten en dieren. Vooral gebieden met zandgrond, zoals de Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug en delen van Noord-Brabant en Limburg, merken de effecten sterk. Het water zakt daar sneller weg en wordt minder lang vastgehouden, waardoor de natuur kwetsbaarder wordt.
Veranderende waterbalans in landschap en bodem
Bij langdurige droogte daalt het grondwaterpeil. Slotensystemen, beken en vennen vallen deels droog, waardoor waterrijke leefgebieden kleiner worden of zelfs verdwijnen. Bodems raken uitgedroogd en verteren organisch materiaal sneller, waardoor de bodemstructuur verslechtert. Hierdoor kan regenwater minder goed worden vastgehouden en stroomt het sneller af, wat toekomstige droogte juist versterkt.
Gevolgen van droogte voor bomen
Bomen zijn sterk afhankelijk van een stabiel grondwaterpeil. Als de bodem langdurig te droog is, komen ze in stress. Dat is niet alleen zichtbaar aan verdorde bladeren, maar ook aan een verzwakking van het hele ecosysteem in het bos.
Wortelschade en groeivertraging
Bij droogte moeten bomen dieper wortelen om water te vinden. Op zandgronden lukt dat vaak niet voldoende, omdat het water daar snel wegzakt. Fijne haarwortels, die belangrijk zijn voor de opname van water en voedingsstoffen, sterven af. Daardoor groeit de boom langzamer, maakt hij minder bladeren aan en wordt hij gevoeliger voor vorst, stormschade en schimmels.
Kwetsbaarheid voor ziektes en plagen
Een verzwakte boom kan zich minder goed verdedigen tegen insecten en schimmels. Ips typographus, beter bekend als de letterzetter, profiteert bijvoorbeeld van verzwakte naaldbomen. Ook eikenprocessierups en bepaalde schimmelinfecties krijgen meer kans in gestreste bomen. Hierdoor kan droogte leiden tot grootschalige boomsterfte, vooral in eenzijdige productiebossen met weinig variatie in boomsoorten.
Effecten op dieren in bos, heide en water
Dieren merken de gevolgen van droogte via hun voedsel, leefgebied en voortplanting. Verandering van de waterhuishouding werkt door in de hele voedselketen, van insect tot zoogdier.
Zoogdieren en vogels op zoek naar water en voedsel
Graslanden en heide drogen uit, waardoor minder kruiden en insecten beschikbaar zijn. Voor soorten als konijn, ree en veldmuis betekent dit minder voedsel en schuilplekken. Vogels die afhankelijk zijn van insecten, zoals zwaluwen en wielewalen, vinden lastiger genoeg prooien. In droge zomers trekken dieren vaker richting tuinen, sloten en beken op zoek naar drinkwater, wat het risico op verkeersslachtoffers vergroot.
Amfibieën, vissen en insecten in droogvallende wateren
Amfibieën zoals gewone pad, kleine watersalamander en bruine kikker zijn sterk afhankelijk van ondiepe wateren om zich voort te planten. Als poelen te vroeg in het seizoen droogvallen, overleven larven en kikkervisjes het niet. In beken en sloten kan een combinatie van lage waterstand en hoge temperatuur zorgen voor zuurstoftekort, wat vissensterfte veroorzaakt. Libellen en waterinsecten verliezen hun leefgebied wanneer oevers en beekjes langdurig droog staan.
Wat kan helpen om schade door droogte te beperken
Beheermaatregelen kunnen de Nederlandse natuur weerbaarder maken tegen droogte. Het verhogen van grondwaterstanden in natuurgebieden, het dempen van sommige sloten en het herstellen van beken helpt water langer vast te houden. Het aanbrengen van meer variatie in boomsoorten en leeftijden maakt bossen minder kwetsbaar voor plagen en ziektes. Ook tuinen en erven kunnen bijdragen door minder tegels, meer inheemse planten en het opvangen van regenwater in vijvers en regentonnen. Zo ontstaat een veerkrachtiger landschap waarin bomen en dieren beter kunnen omgaan met perioden van droogte.
