Wat PFAS precies zijn
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden door de mens gemaakte stoffen die worden gebruikt omdat ze vuil, vet en water afstoten. Ze zitten onder meer in brandblusschuim, antiaanbaklagen, textiel, voedselverpakkingen en cosmetica. De binding tussen koolstof en fluor in PFAS is extreem sterk. Daardoor breken deze stoffen nauwelijks af in het milieu en worden ze ook wel eeuwige chemicaliën genoemd. Eenmaal verspreid, blijven ze zeer lang aanwezig in bodem, water en levende organismen.
Hoe PFAS zich verspreiden
PFAS komen in de omgeving terecht via industriële lozingen, het gebruik van brandblusschuim, het wassen van behandelde kleding en via afvalwater van huishoudens. Via regen en wind kunnen ze zich ver van de oorspronkelijke bron verspreiden. Ze hechten zich aan bodemdeeltjes, maar lossen ook relatief goed op in water. Daardoor verplaatsen ze zich gemakkelijk door rivieren en grondwater en bereiken ze drinkwaterbronnen, oevers, moerassen en zeeën.
Waarom PFAS schadelijk zijn voor natuur
Omdat PFAS moeilijk afbreken, stapelen ze zich op in planten en dieren. Dieren hoger in de voedselketen, zoals roofvogels, vissen en zoogdieren, krijgen hierdoor relatief hoge concentraties binnen. Dit proces heet bioaccumulatie en kan leiden tot verstoring van lichaamsfuncties, ook als de concentraties in water of bodem op het eerste gezicht laag lijken.
Effecten op dieren en ecosystemen
Onderzoek toont aan dat PFAS de hormoonhuishouding van dieren kunnen verstoren, de voortplanting verminderen en het immuunsysteem verzwakken. Bij vissen en amfibieën worden vaker misvormingen en groeistoornissen gezien. Ook vogels die veel vis eten, blijken hogere PFAS-gehaltes in hun bloed te hebben, wat kan leiden tot minder gezonde jongen en een lager broedsucces. Zo raken complete ecosystemen uit balans, vooral in kwetsbare natuurgebieden met stilstaand of langzaam stromend water.
PFAS in drinkwater en gezondheid
PFAS kunnen via regenwater, bodem en rioolwaterzuiveringsinstallaties in grondwater en oppervlaktewater terechtkomen. Dat zijn precies de bronnen waaruit drinkwaterbedrijven hun water halen. Doordat PFAS zo stabiel zijn, worden ze niet volledig verwijderd door standaard zuiveringstechnieken. Een deel blijft dus achter in het drinkwater dat uit de kraan komt.
Risico’s voor de mens
Mensen krijgen PFAS binnen via drinkwater, voedsel en huisstof. In het lichaam hopen de stoffen zich langzaam op, omdat ze maar traag worden uitgescheiden. Bepaalde PFAS worden in verband gebracht met een verhoogd risico op problemen met het immuunsysteem, de lever en de hormoonhuishouding. Ook kunnen ze de werking van vaccins minder effectief maken en worden ze gelinkt aan vruchtbaarheidsproblemen. Daarom stellen overheden steeds lagere veilige waarden vast voor PFAS in drinkwater en voedsel, zodat de totale blootstelling zo klein mogelijk blijft.
Wat je zelf kunt doen
Als consument kun je de belasting van natuur en drinkwater beperken door bewuster te kiezen voor producten. Vermijd onnodige wegwerpartikelen met vetafstotende lagen, kies vaker voor PFAS-vrije pannen en textiel en lever chemisch afval altijd correct in. Voor de bescherming van natuurgebieden is het belangrijk dat burgers, natuurorganisaties en overheden blijven aandringen op strenge emissienormen, betere zuiveringstechnieken en transparantie over lozingen. Hoe minder PFAS in het milieu terechtkomen, hoe beter de kansen voor gezonde natuur en veilig drinkwater, nu en in de toekomst.
