Een jonge egel moet eind oktober minstens zo'n 450 tot 500 gram wegen om een goede kans te maken de winter door te komen. Onder dat gewicht heeft het dier te weinig vetreserve om maandenlang op een laag pitje te leven. Een egeltje dat half oktober nog maar 300 gram weegt, kan in een zachte herfst nog bijkomen, maar een dier dat begin november onder de 400 gram blijft, redt het in de Belgische winter zelden zonder hulp.
Waarom juist oktober het kantelpunt is
Egels krijgen vaak twee worpen per jaar. De jongen uit de eerste worp, geboren in juni, hebben de hele zomer om aan te sterken. De late jongen uit augustus of zelfs september zijn het probleem: zij moeten in een paar weken tijd van een paar honderd gram naar een winterklaar gewicht groeien, terwijl het aanbod aan insecten, regenwormen en rupsen in oktober al snel afneemt. Zakt de nachttemperatuur structureel onder de 5 graden, meestal vanaf begin november, dan gaan egels in winterslaap. Wat ze dan aan vet hebben opgebouwd, moet volstaan tot maart of april.
Tijdens de winterslaap verliest een egel tot een derde van zijn lichaamsgewicht. Een dier dat met 450 gram begint, komt in het voorjaar uit op ongeveer 300 gram: mager, maar levensvatbaar. Begint het met 300 gram, dan houdt het de reserve simpelweg niet vol.
Zo schat je het gewicht zonder weegschaal
Je hoeft een egel niet op te pakken om een indruk te krijgen. Een goed gevoede volwassen egel is ongeveer zo groot als een grote grapefruit. Een jong dier van 450 gram past nog net in twee gebogen handen. Kun je het met één hand omvatten, dan zit het vermoedelijk rond of onder de 250 gram. Wil je het zeker weten, gebruik dan tuinhandschoenen en een keukenweegschaal met een kom erop, en houd het wegen kort.
Signalen dat er meer aan de hand is
Gewicht is niet het enige. Let ook op een egel die overdag rondloopt, wankelt, een ingevallen flank heeft of vliegen om zich heen heeft. Zulke dieren zijn vaak ziek of uitgedroogd, ongeacht hun gewicht, en hebben meteen hulp nodig.
Wat je doet met een te lichte egel
Vind je in oktober een jonge egel die duidelijk te licht is maar verder gezond oogt, dan kun je hem helpen door bij te voeren. Zet een ondiep schaaltje met kattenvoer met vlees of speciaal egelvoer neer, samen met een bakje water. Geef nooit melk of brood: egels verdragen lactose niet en brood vult zonder te voeden. Zet het voer onder een omgekeerde krat met een opening van ongeveer 12 bij 12 centimeter, zodat katten en eksters er niet bij kunnen.
Weegt het dier begin november nog steeds onder de 400 gram, of zie je het achteruitgaan, neem dan contact op met een Vogelopvangcentrum in je buurt. Veel opvangcentra in Vlaanderen en Wallonië nemen in het najaar te lichte egels op en laten ze overwinteren tot ze in het voorjaar weer uitgezet kunnen worden. Bel wel eerst, want in oktober en november zitten veel centra vol.
De tuin als voorraadkast
Je helpt jonge egels het meest door je tuin in het najaar niet te netjes te maken. Laat bladhopen liggen onder struiken, stapel wat takken in een hoek en ruim de borders pas in het voorjaar op. Daarin vinden egels kevers en wormen om de laatste grammen bij te eten, en later een plek om hun winternest te bouwen. Een klein gat van 13 centimeter in de schutting zorgt ervoor dat ze meerdere tuinen kunnen afstruinen, want een egel legt op één nacht al snel een paar kilometer af op zoek naar voedsel.
