Een Vlaamse gaai verstopt in de herfst al snel enkele duizenden eikels, vaak ergens tussen de 3000 en 5000 per seizoen, en hij vindt het merendeel in de winter gewoon terug. Wat hij niet terugvindt, kiemt in het voorjaar uit tot een eikenboompje. Daardoor is dit opvallende bosvogeltje een van de belangrijkste zaaiers van onze eikenbossen.
Waarom verstopt de gaai eikels?
Eikels zijn in oktober rijp en in overvloed beschikbaar, maar in januari is het bos kaal. De gaai legt daarom een voorraad aan. Hij pikt een eikel op, vliegt ermee weg en drukt hem op een zorgvuldig gekozen plek in de bosgrond, onder mos of tussen dode bladeren. Per keer kan hij een handvol eikels in zijn krop en snavel meenemen, zodat hij heen en weer vliegt en zijn voorraad over een groot gebied verspreidt.
Hoe vindt een gaai ze terug?
Onderzoek laat zien dat gaaien een opvallend goed ruimtelijk geheugen hebben. Ze onthouden ongeveer waar ze hun schuilplaatsen hebben gemaakt, vaak aan de hand van herkenningspunten zoals een boomstronk, een pad of een rotsblok. Ook ruiken en zien ze daarna nog wat. Een deel gaat verloren, bijvoorbeeld omdat een eekhoorn of muis de eikel eerder vindt. Maar een groot deel van de voorraad komt na maanden toch weer op het menu terecht.
Wat gebeurt er met de eikels die blijven liggen?
Een gaai gaat vaak naar open plekken, bosranden of graslanden om zijn voorraad te verstoppen. Daar heeft een jonge eik meer licht dan onder de kruinen van oudere bomen. Zo helpt de vogel eikenbos te verjongen en zelfs nieuwe stukken bos te laten ontstaan, soms op honderden meters van de moederboom.
Waar zie je het in Vlaanderen?
De gaai is in oktober goed te herkennen aan zijn roze-bruine lijf en de blauw-zwarte vleugelvlek. Let op vogels die met een volle snavel over een bospad vliegen. Zoek je een stuk bos waar je meer natuur van de herfst kunt meepakken, dan is het Zoniënwoud een goede keuze, ook als je er tamme kastanjes wilt rapen in het Zoniënwoud. Neem dan wel in acht dat je de wintervoorraad van dieren niet leegplukt.
Ook de egel bereidt zich in deze periode voor op de winter, al doet hij dat met een andere strategie: hij eet zich vet in plaats van voorraad te verstoppen, zoals je kunt lezen in het artikel over het gewicht van een jonge egel in oktober.
Zo help je mee in je eigen tuin
Laat een stukje tuin met eikenbladeren liggen en ruim niet elke eikel op. Gaaien en eekhoorns komen graag langs, en wat ze vergeten, groeit misschien over een paar jaar uit tot een eik.
