Waarom invasieve exoten zo succesvol zijn
Invasieve exoten zijn planten, dieren of micro-organismen die door menselijk toedoen in een nieuw gebied terechtkomen en zich daar snel uitbreiden. Ze kunnen de lokale biodiversiteit ernstig aantasten doordat ze zich vaak agressiever gedragen dan in hun oorspronkelijke leefgebied. In België en de omliggende landen zien we dat steeds meer soorten zich op deze manier vestigen, mede door handel, transport en klimaatverandering.
Kenmerken van invasieve soorten
Veel invasieve exoten groeien sneller, planten zich vaker voort en hebben minder natuurlijke vijanden dan onze inheemse soorten. Ze kunnen zich makkelijk verspreiden via water, wind, scheepvaart, tuinafval of zelfs via onze schoenen en voertuigen. Doordat ze vaak vroeg in het seizoen beginnen te groeien of langer actief blijven, nemen ze een voorsprong op inheemse soorten en veroveren ze ruimte, licht en voedingsstoffen.
Druk op inheemse planten en dieren
De grootste impact van invasieve exoten is de verdringing van inheemse flora en fauna. Inheemse soorten zijn vaak sterk met elkaar verweven in complexe voedselwebben. Wanneer een dominante exoot deze keten doorbreekt, kan dat gevolgen hebben voor tal van andere soorten, van insecten tot vogels en zoogdieren.
Verdringing en verlies aan leefgebied
Sterk woekerende planten, zoals sommige waterplanten en oeverplanten, vormen dichte tapijten die licht tegenhouden en inheemse soorten letterlijk wegdrukken. Dit zorgt voor een verarming van het landschap: waar vroeger een gevarieerde plantengroei stond, blijft soms nog maar één dominante soort over. Dieren die afhankelijk zijn van specifieke planten voor voedsel of voortplanting verdwijnen dan mee.
Ziekten en kruisingen
Invasieve exoten kunnen ook nieuwe ziekten of parasieten meebrengen waartegen lokale soorten geen weerstand hebben. Daarnaast kunnen nauw verwante exoten zich kruisen met inheemse soorten. Dat leidt tot vermenging van genen en kan unieke lokale genetische varianten onherstelbaar veranderen of laten verdwijnen.
Effecten op ecosystemen en mens
De impact van invasieve exoten gaat verder dan alleen de achteruitgang van soorten. Ze kunnen complete ecosystemen veranderen en daarmee ook functies aantasten die voor de mens belangrijk zijn, zoals waterzuivering, bescherming tegen overstromingen en recreatiemogelijkheden in de natuur.
Verandering van waterkwaliteit en bodem
Invasieve waterplanten kunnen sloten en vijvers volledig dichtgroeien, waardoor het zuurstofgehalte daalt en vissen en waterinsecten verdwijnen. Sommige bomen en struiken veranderen de samenstelling van de bodem door bijvoorbeeld veel bladeren met een andere chemische samenstelling te laten vallen. Hierdoor krijgen andere planten nog minder kans en raakt het ecosysteem verder uit balans.
Wat je zelf kunt doen
Iedereen kan helpen om de impact van invasieve exoten te beperken. Koop bij voorkeur inheemse of niet invasieve planten voor je tuin en laat je informeren bij een tuincentrum of door lokale natuurverenigingen. Gooi tuinafval nooit in de natuur of in waterlopen, want zo kunnen planten zich snel verspreiden. Meld waarnemingen van verdachte of onbekende soorten bij regionale meldpunten of natuurorganisaties. Door alert te zijn en bewuste keuzes te maken, draag je bij aan het behoud van de lokale biodiversiteit.
